Fiscale oudedagsreserve (FOR): afgeschaft sinds 2023, maar nog lang niet weg
Belastingjaar 2026Laatst gecontroleerd: 18 augustus 2026Volgende controle: 20 september 2026Leestijd: 6 min
In het kort
Sinds 1 januari 2023 kunt u geen nieuwe dotaties meer doen aan de fiscale oudedagsreserve (artikel 3.67 en 3.68 Wet IB 2001, vervallen).
Een op 31 december 2022 opgebouwde FOR mag op de balans blijven staan en wordt volgens het oude recht afgewikkeld (overgangsrecht). Ook in 2026 en 2027 staat bij veel ondernemers nog een FOR op de balans.
De FOR valt verplicht (deels) vrij als het ondernemingsvermogen lager is dan de FOR-stand en u staakt, de AOW-leeftijd bereikt, of twee jaar achtereen niet aan het urencriterium voldoet.
U kunt de FOR fiscaal geruisloos omzetten in een lijfrente: de vrijval verhoogt de winst, de lijfrentepremie is aftrekbaar en per saldo betaalt u nu niets.
Bij overlijden valt de FOR in beginsel volledig vrij, tenzij de partner de onderneming voortzet en verzoekt de reserve over te nemen.
Reken uw inkomstenbelasting als zzp'er uit
Vul uw omzet en kosten in en zie direct uw belasting, inclusief alle ondernemersaftrekken.
IB-ondernemers die vóór 2023 een oudedagsreserve hebben opgebouwd. Nieuwe ondernemers kunnen er niets meer mee.
De regeling uitgelegd
De FOR was een uitstelfaciliteit: u mocht jaarlijks een percentage van de winst reserveren en die dotatie ten laste van de winst brengen, zonder dat er geld apart werd gezet. De reserve was daarmee in feite een belastingschuld op de balans. Omdat de FOR in de praktijk vaker als belastinguitstel dan als pensioenvoorziening werd gebruikt, is de opbouw per 2023 beëindigd (Belastingplan 2023).
Overgangsrecht
De op 31 december 2022 bestaande stand blijft in stand. De oude regels over afname van de reserve blijven van toepassing. Concreet:
Vrijwillige afname. U mag de FOR op elk moment geheel of gedeeltelijk laten vrijvallen. De vrijval is winst. Wilt u dat fiscaal neutraal doen, dan stort u hetzelfde bedrag als lijfrentepremie op een lijfrenteverzekering of geblokkeerde lijfrenterekening (bancaire lijfrente). De premie is aftrekbaar in dezelfde aangifte, zodat er per saldo geen heffing is.
Verplichte afname. De FOR valt verplicht vrij voor zover zij het ondernemingsvermogen overtreft én:
u de onderneming (gedeeltelijk) staakt; of
u aan het begin van het kalenderjaar de AOW-leeftijd heeft bereikt; of
u in het kalenderjaar en het voorafgaande kalenderjaar niet aan het urencriterium heeft voldaan.
Overlijden. Bij overlijden valt de FOR vrij en wordt zij tot de winst gerekend, tenzij de partner de onderneming voortzet en gezamenlijk met de erfgenamen verzoekt de reserve voort te zetten.
Wat betekent dit in 2026 en 2027?
Er verandert niets aan het overgangsrecht: er is geen verplichte einddatum en geen gedwongen afwikkeling per een bepaald jaar. Er is ook geen aangenomen wetgeving die dit per 2027 wijzigt. Voor de praktijk is de belangrijkste vraag dus: wanneer wikkel ik de FOR af, en tegen welk tarief?
Vier routes:
Omzetten in een lijfrente - fiscaal neutraal, u haalt geld uit de zaak en zet het vast voor later. Het bedrag moet daadwerkelijk worden gestort; het overgangsrecht kent hiervoor de regeling van artikel 3.128 Wet IB 2001 (omzetting oudedagsreserve in lijfrente).
Gefaseerd laten vrijvallen - in jaren met een lage winst laat u een stuk vrijvallen tegen het lage tarief van de eerste schijf. Dit vraagt planning over meerdere jaren.
Laten staan tot staking - dan valt alles in één jaar vrij, vaak tegen het toptarief. Meestal de duurste variant, tenzij u de vrijval combineert met stakingsaftrek en stakingslijfrente.
Laten staan tot na de AOW-leeftijd - vanaf dat moment geldt in de eerste schijf het lage tarief van 17,85% (2026), omdat u geen AOW-premie meer betaalt. Dat kan aantrekkelijk zijn, maar de verplichte-vrijvalregel kan dan ook toeslaan.
De FOR is een belastingschuld, geen spaarpot. Bij veel ondernemers staat er een FOR van € 40.000 tot € 100.000 op de balans zonder dat daar liquide middelen tegenover staan. Bij staking komt dan een aanslag zonder dat er geld is.
Het omzetten in een lijfrente vereist echte liquiditeit. U moet het bedrag daadwerkelijk storten bij een bank of verzekeraar. Zonder geld gaat het niet.
Let op de verplichte vrijval bij twee jaar niet voldoen aan het urencriterium. Ondernemers die afbouwen naar deeltijd lopen hier tegenaan, vaak zonder het te weten.
De omzetting in een lijfrente gaat niet ten koste van uw jaarruimte - het is een aparte aftrekgrond. Wel wordt de FOR-dotatie uit het verleden meegenomen in de berekening van de jaarruimte van die jaren.
Rekenvoorbeeld
Marion (58) heeft per 31 december 2022 een FOR van € 78.000 opgebouwd. Sindsdien is er niets bij gekomen. Haar winst schommelt rond € 45.000 per jaar. Zij wil op haar 67e stoppen.
Scenario A - niets doen tot staking in 2035
In het stakingsjaar valt de FOR van € 78.000 in één keer vrij, bovenop de stakingswinst uit goodwill en stille reserves. Bij een totale stakingswinst van bijvoorbeeld € 160.000 komt zij ruim in het 49,5%-tarief terecht. Grofweg € 30.000 tot € 38.000 belasting alleen over de FOR-vrijval.
Scenario B - jaarlijks € 8.000 laten vrijvallen en storten in een lijfrente
Marion laat vanaf 2026 elk jaar € 8.000 vrijvallen en stort datzelfde bedrag op een bancaire lijfrenterekening.
Vrijval: + € 8.000 winst
Lijfrentepremie: -/- € 8.000 aftrek
Netto belastingeffect in het jaar: € 0
Na 10 jaar is de FOR nul en staat er € 80.000 plus rendement op een lijfrenterekening, die vanaf de AOW-leeftijd in termijnen wordt uitgekeerd en dan belast tegen het lage eerste-schijftarief.
Scenario C - vrijval in een verliesjaar
Heeft Marion in 2027 een slecht jaar met een winst van € 5.000, dan kan zij bijvoorbeeld € 25.000 FOR laten vrijvallen. De winst wordt dan € 30.000, waarover na zelfstandigenaftrek en mkb-winstvrijstelling circa € 25.000 belastbaar is, grotendeels tegen 35,75%. Dat is aanzienlijk goedkoper dan 49,5%.
Let op
Controleer bij elke jaarrekening of de FOR-stand nog klopt en of een verplichte vrijval dreigt. Dit wordt in de praktijk vaak over het hoofd gezien.
De FOR is niet hetzelfde als een lijfrente of pensioen. Er is geen bescherming tegen crediteuren en geen rendement.
Bij echtscheiding is de FOR onderdeel van het ondernemingsvermogen en dus van de verdeling. Laat de latente belastingclaim meewegen.
Zit u met een FOR én overweegt u de omzetting naar een bv? De FOR valt bij geruisloze inbreng niet automatisch vrij, maar er gelden bijzondere regels. Laat dit vooraf toetsen.
Dit artikel is geschreven en vaktechnisch gecontroleerd door Selvi Administratie en geeft de stand van de regelgeving weer op de hierboven vermelde controledatum, voor het aangegeven belastingjaar. Fiscale wetgeving, beleidsbesluiten en rechtspraak veranderen doorlopend; ook na de controledatum kunnen regels zijn gewijzigd.
De informatie in deze kennisbank is van algemene aard en uitdrukkelijk geen fiscaal, juridisch of financieel advies. Uw persoonlijke situatie kan tot een andere uitkomst leiden dan hier beschreven. Rekenvoorbeelden zijn indicatief en gaan uit van vereenvoudigde aannames.
Neem geen beslissing met financiële gevolgen uitsluitend op basis van dit artikel. Selvi Administratie aanvaardt geen aansprakelijkheid voor onvolledigheid of onjuistheid. Een fout gezien of een cijfer dat niet meer klopt? Laat het ons weten via info@selviadministratie.nl.
