Wanneer bent u fiscaal ondernemer? Ondernemerscriteria en urencriterium

Voor wie geldt dit

Voor iedere natuurlijke persoon die met een eenmanszaak, als vennoot in een vof of cv, of als maat in een maatschap activiteiten verricht. Ook voor zzp'ers, freelancers, hobbyisten die commercieel worden, en voor mensen die naast loondienst iets voor zichzelf doen. Niet voor de dga: die is werknemer van zijn eigen bv (zie het hoofdstuk over de bv en de dga).

De regeling uitgelegd

Drie lagen die vaak door elkaar lopen

Voor de inkomstenbelasting bestaan er drie relevante posities:

1. Bron van inkomen? Eerst moet er überhaupt een bron van inkomen zijn: deelname aan het economische verkeer, het oogmerk voordeel te behalen en het redelijkerwijs te verwachten voordeel. Ontbreekt dit, dan is het fiscaal een hobby: inkomsten onbelast, kosten niet aftrekbaar.
2. Onderneming of losse werkzaamheid? Is er een bron, dan is de vervolgvraag of het een onderneming is (winst uit onderneming, afdeling 3.2 Wet IB 2001) of "resultaat uit overige werkzaamheden" (afdeling 3.4, artikel 3.90 e.v.).
3. Ondernemer of medegerechtigde? Artikel 3.4 Wet IB 2001 definieert de ondernemer als de belastingplichtige voor wiens rekening een onderneming wordt gedreven én die rechtstreeks wordt verbonden voor verbintenissen van die onderneming. Een commanditair vennoot of een stille maat is meestal geen ondernemer maar medegerechtigde (artikel 3.3) en heeft dan geen recht op de ondernemersaftrek.

De toetspunten van de Belastingdienst

De Belastingdienst noemt op zijn eigen ondernemerscheck de volgende punten. Geen enkel punt is op zichzelf beslissend; het gaat om het totaalbeeld:

• Winst - maakt u winst, en hoeveel? Structureel verlies zonder uitzicht op verbetering wijst niet op een onderneming.
• Zelfstandigheid - bepaalt u zelf hoe, wanneer en waar u werkt, of doet uw opdrachtgever dat? Weinig zelfstandigheid duidt op een dienstbetrekking.
• Kapitaal - beschikt u over kapitaal (machines, voorraad, gereedschap, marketingbudget, verzekeringen)?
• Tijdsbesteding - hoeveel tijd steekt u erin? Te weinig tijd maakt rendabele exploitatie onwaarschijnlijk.
• Opdrachtgevers - hoeveel opdrachtgevers heeft u? Eén opdrachtgever maakt u afhankelijk en lijkt op een arbeidsrelatie.
• Bekendheid naar buiten - website, reclame, social media, bedrijfsnaam, briefpapier, uithangbord.
• Ondernemersrisico - loopt u debiteurenrisico, aansprakelijkheidsrisico, risico op wegvallende vraag, risico dat uw investering niet terugverdiend wordt?
• Aansprakelijkheid - bent u aansprakelijk voor de schulden van de onderneming?

Duurzaamheid

De onderneming moet een zekere duurzaamheid en organisatie hebben. Een eenmalige transactie is geen onderneming; een reeks van jaren met een herkenbare bedrijfsuitoefening wel.

Het urencriterium (artikel 3.6 Wet IB 2001)

Voor de zelfstandigenaftrek, startersaftrek, meewerkaftrek en de S&O-aftrek is het urencriterium een harde voorwaarde. U voldoet eraan als:

1. u in het kalenderjaar minimaal 1.225 uren besteedt aan werkzaamheden voor uw onderneming(en); én
2. u meer tijd aan die onderneming(en) besteedt dan aan andere werkzaamheden, zoals loondienst (het grotendeelscriterium, in de praktijk de "50%-eis").

De tweede eis geldt niet als u in één of meer van de vijf voorafgaande kalenderjaren geen ondernemer was. Dat is de startersuitzondering: een startende ondernemer met een fulltime baan ernaast kan met 1.225 ondernemersuren toch aan het urencriterium voldoen.

Welke uren tellen mee?

Alle uren die u aan de onderneming besteedt, dus niet alleen declarabele uren. Denk aan administratie, offertes maken, acquisitie, het bouwen en onderhouden van uw website, reistijd naar klanten, cursussen die met de onderneming samenhangen, netwerken en het bijhouden van vakliteratuur. Uren waarin u alleen beschikbaar bent (stand-by, wachtdienst zonder werk) tellen níét mee.

Bijzondere situaties:

• Zwangerschap. Bij zwangerschap tellen de niet-gewerkte uren over een periode van 16 weken toch mee, alsof u gewoon had gewerkt.
• Deeltijd en starters. Er is geen tijdsevenredige verlaging. Start u op 1 oktober, dan moet u alsnog 1.225 uur maken in dat jaar. Dat is praktisch bijna nooit haalbaar; de aftrek komt dan pas het jaar erna.
• Aanloopfase. Uren die u maakt vóór de formele start (marktonderzoek, businessplan, inkoop) tellen mee, mits ze aantoonbaar zijn gemaakt met de bedoeling een onderneming te beginnen.
• Meerdere ondernemingen. U mag de uren van al uw ondernemingen bij elkaar optellen.

Verlaagd urencriterium bij arbeidsongeschiktheid

Bent u arbeidsongeschikt en ontvangt u een arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA, WAO, Wajong, WAZ, Ziektewet of een vergelijkbare buitenlandse of particuliere uitkering)? Dan geldt voor de startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid een verlaagd urencriterium van 800 uur in plaats van 1.225 uur. Let op: dit verlaagde criterium geldt uitsluitend voor die specifieke aftrek, niet voor de gewone zelfstandigenaftrek.

Bedragen en percentages

Voorwaarden en valkuilen

• Eén opdrachtgever is riskant. Werkt u vrijwel uitsluitend voor één opdrachtgever, dan kan de Belastingdienst het ondernemerschap betwisten en de inkomsten aanmerken als loon of als resultaat uit overige werkzaamheden. Zie ook het hoofdstuk over de Wet DBA en schijnzelfstandigheid.
• Een KvK-inschrijving of btw-nummer is geen bewijs. De Belastingdienst kan u voor de btw wél als ondernemer zien en voor de inkomstenbelasting níét. Dat komt vaker voor dan mensen denken; de begrippen zijn niet identiek.
• Urenregistratie is uw eigen bewijslast. Bij twijfel moet ú aannemelijk maken dat u 1.225 uur heeft gemaakt. Een achteraf in elkaar geknutselde Excel zonder onderbouwing houdt bij de rechter zelden stand.
• Medegerechtigden krijgen geen ondernemersaftrek. Bent u commanditair vennoot, dan heeft u wel winst uit onderneming, maar geen zelfstandigenaftrek.

Rekenvoorbeeld

Let op

Bronnen