Bouw en installatie: verlegging, ketenaansprakelijkheid, materieel en het 9%-tarief

Voor wie geldt dit

Aannemers, onderaannemers, installateurs (elektra, w-installatie, sanitair), timmerbedrijven, metselaars, stukadoors, schilders, dakdekkers, grondverzetbedrijven en infrabedrijven. Zowel eenmanszaak en vof als bv. De verleggingsregeling en de ketenaansprakelijkheid gelden ongeacht rechtsvorm.

De regeling uitgelegd

1. De verleggingsregeling bij onderaanneming

De grondslag staat in artikel 12, lid 5, Wet OB 1968 en is uitgewerkt in artikel 24b Uitvoeringsbesluit omzetbelasting 1968. De regeling geldt als aan drie voorwaarden is voldaan:

1. Het gaat om werk van stoffelijke aard dat betrekking heeft op een werk van stoffelijke aard (bouwwerk, schip, weg, installatie).
2. Er is een onderaannemingsverhouding: de onderaannemer werkt in opdracht van een aannemer die zich tegenover een opdrachtgever tot het werk heeft verbonden.
3. Beide partijen zijn ondernemer voor de btw.

De onderaannemer factureert zonder btw, met de vermelding "btw verlegd" en het btw-identificatienummer van de hoofdaannemer. De hoofdaannemer geeft de btw aan in rubriek 2a en trekt hem in dezelfde aangifte af in rubriek 5b. Zie het hoofdstuk over de verleggingsregeling in de btw-sectie voor de aangifteverwerking.

Wat valt er niet onder:

• Diensten van architecten, constructeurs, adviseurs, projectmanagers en kwaliteitsborgers - dat is geen werk van stoffelijke aard. Gewoon 21%.
• Levering van uitsluitend materiaal zonder montage.
• Werk rechtstreeks voor de particuliere of zakelijke eindopdrachtgever. Dan bent u zelf hoofdaannemer en factureert u gewoon met btw.
• Verhuur van machines zonder bedienend personeel.

Wél onder de verlegging valt het ter beschikking stellen van personeel dat werkzaam is in de bouw (artikel 24b, lid 3). Let op: dit geldt voor de bouw, scheepsbouw, schoonmaakbedrijven en hoveniersbedrijven - niet voor andere sectoren.

2. Ketenaansprakelijkheid en de G-rekening

De Wet ketenaansprakelijkheid (artikel 35 Invorderingswet 1990) maakt de aannemer hoofdelijk aansprakelijk voor de loonheffingen die zijn onderaannemer niet afdraagt. De aansprakelijkheid loopt door de hele keten: ook de hoofdaannemer kan worden aangesproken voor de sub-sub-onderaannemer.

U beperkt het risico op drie manieren:

• G-rekening: u stort het deel van de aanneemsom dat ziet op loonkosten (in de praktijk vaak 25% tot 40%, bij uitlening tot 55%) op de geblokkeerde rekening van de onderaannemer. Voor dat bedrag krijgt u vrijwaring, mits de factuur voldoet aan de vereisten (factuurnummer, datum en het G-rekeningnummer moeten in de omschrijving van de betaling terugkomen).
• Rechtstreekse storting bij de Belastingdienst.
• Administratie op orde: een goede onderaannemersadministratie met identiteitsbewijzen, mandagenregisters, kopie inschrijving KvK, betalingsbewijzen en een recente verklaring betalingsgedrag beperkt de aansprakelijkheid in de praktijk aanzienlijk.

Fiscaal is de storting op de G-rekening geen kostenpost en de aansprakelijkstelling zelf ook niet automatisch: pas als u daadwerkelijk wordt aangesproken en betaalt, is er sprake van een last. Zie ook het hoofdstuk over inlenersaansprakelijkheid in de personeelssectie.

3. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb)

De Wkb is per 1 januari 2024 in werking getreden voor nieuwbouw in gevolgklasse 1 (eengezinswoningen, kleine bedrijfspanden). Voor verbouwactiviteiten in gevolgklasse 1 is de invoering meerdere keren uitgesteld; controleer de actuele stand bij uw gemeente of brancheorganisatie voordat u een offerte uitbrengt.

Fiscaal relevant zijn drie gevolgen:

• Kosten van de kwaliteitsborger zijn gewone, direct aftrekbare bedrijfskosten. Reken ze in uw calculatie door; het gaat bij een woning al snel om enkele duizenden euro's.
• De waarschuwingsplicht (artikel 7:754 BW) en de verzwaarde aansprakelijkheid na oplevering (artikel 7:758 lid 4 BW) vergroten uw garantierisico. Dat kan een garantievoorziening rechtvaardigen (zie hieronder).
• Het opleverdossier is onderdeel van uw administratie en valt onder de fiscale bewaarplicht van zeven jaar (tien jaar voor onroerende zaken).

4. Gereedschap, klein materieel en bouwmaterieel

De grens van € 450 is geen wettelijke grens maar een in de praktijk aanvaarde doelmatigheidsgrens; hij sluit aan bij de ondergrens van de KIA per bedrijfsmiddel. Zie het hoofdstuk "Kosten of investering?".

5. MIA, Vamil en SSEB op emissieloos materieel

Emissieloze (elektrische en waterstof-)bouwwerktuigen staan op de Milieulijst. Daarmee komt u in aanmerking voor MIA van 27%, 36% of 45% extra aftrek en voor Vamil: 75% van de aanschafkosten willekeurig afschrijven. Melden bij RVO binnen 3 maanden na het aangaan van de verplichting.

Daarnaast bestaat de SSEB (Subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwmaterieel) met vier onderdelen: Aanschaf, Retrofit, Innovatie Experimentele Ontwikkeling en Innovatie Haalbaarheidsstudie.

Dit is de belangrijkste keuze van 2026: SSEB en MIA kunt u in 2026 niet meer combineren. Ontvangt u SSEB, dan vervalt uw recht op MIA voor hetzelfde bedrijfsmiddel. Reken beide varianten door voordat u aanvraagt.

6. Keten- en bouwplaatsvoorzieningen, werkkleding en PBM

• Schaftkeet, toiletunit, kleedruimte, EHBO-voorzieningen: arbovoorzieningen. Volledig aftrekbaar, btw aftrekbaar, geen BUA-correctie en in de loonheffing een nihilwaardering (werkplekvoorziening).
• Werkkleding is onbelast als zij (a) uitsluitend of nagenoeg uitsluitend geschikt is om tijdens het werk te dragen, óf (b) is voorzien van een of meer logo's van ten minste 70 cm² per logo, óf (c) achterblijft op de werkplek.
• Persoonlijke beschermingsmiddelen (helm, veiligheidsschoenen, gehoorbescherming, valbeveiliging, handschoenen) zijn arbovoorzieningen: nihilwaardering, volledige aftrek, volledige btw-aftrek. Er mag geen eigen bijdrage van de werknemer worden gevraagd voor verplichte PBM.
• Koffie, thee en water op de bouwplaats: nihilwaardering. Een broodje of maaltijd is dat niet - zie het BUA en de kantineregeling in het horeca-artikel hierna.

7. Opleidingskosten, O&O-fonds en cao

De bouw-cao's kennen verplichte afdrachten aan opleidings- en ontwikkelingsfondsen (O&O-fondsen). Deze afdrachten zijn gewone, direct aftrekbare loonkosten. Ontvangt u vervolgens een vergoeding uit het fonds voor een opgeleide leerling, dan is dat belaste bate in het jaar van ontvangst.

Scholingskosten voor werknemers (VCA, VCA-VOL, heftruck, hoogwerker, veilig werken langs de weg, BHV, asbestherkenning) zijn gericht vrijgesteld in de werkkostenregeling. Voor de ondernemer zelf zijn ze aftrekbare bedrijfskosten; scholing die ziet op de onderneming is winstaftrek, niet de (vervallen) scholingsaftrek in box 1.

Zie ook het hoofdstuk over de subsidieregeling praktijkleren in de personeelssectie: voor bbl-leerlingen in de bouw is dat een substantieel bedrag.

8. Onderhanden werk en fiscale winstneming

Artikel 3.29b Wet IB 2001 schrijft voor dat onderhanden werk moet worden gewaardeerd op het deel van de overeengekomen vergoeding dat is toe te rekenen aan het reeds verrichte werk. In gewone taal: u neemt winst voortschrijdend, naar rato van de voortgang, en niet pas bij oplevering.

Dit betekent concreet:

• Directe kosten (materiaal, arbeid, onderaanneming) én een deel van de indirecte kosten worden geactiveerd.
• De winstmarge wordt naar rato van de voortgang meegenomen.
• Verwachte verliezen neemt u direct volledig, niet naar rato (voorzichtigheidsbeginsel).
• Termijnfacturen zijn geen winst; zij worden in mindering gebracht op de post onderhanden werk.

Zie het hoofdstuk "Onderhanden werk en onderhanden projecten" in de activasectie voor de rekentechniek.

9. Btw-tarieven in de bouw: wat echt 9% is

Dit is de meest hardnekkige misvatting in de sector. Het tijdelijke verlaagde tarief op renovatie en herstel van woningen ouder dan twee jaar is al jaren geleden vervallen. Wat er in 2026 nog wél is:

Het 0%-tarief op zonnepanelen (Tabel I bij de Wet OB, post a.4 nieuwe stijl) is geen vrijstelling: u behoudt volledig aftrekrecht op uw inkoop. Het geldt voor de levering én de installatie op of bij woningen. Bij een bedrijfspand geldt gewoon 21%. Bij een gemengd pand (woning boven een winkel) splitst u.

10. Garantievoorzieningen

Een garantievoorziening is toegestaan als aan de criteria van het baksteenarrest (HR 26 augustus 1998) is voldaan: de uitgaven vinden hun oorsprong in feiten en omstandigheden vóór de balansdatum, kunnen aan die periode worden toegerekend, en er is een redelijke mate van zekerheid dat zij zich zullen voordoen. Onderbouw de voorziening met historische garantiekosten als percentage van de omzet over meerdere jaren. Een percentage uit de losse pols wordt bij een boekenonderzoek geschrapt.

Bedragen en percentages

Voorwaarden en valkuilen

• Verlegging is niet optioneel. Voldoet u aan artikel 24b, dan móét u verleggen. Factureert u toch btw, dan bent u die btw verschuldigd op grond van artikel 37 Wet OB, terwijl uw opdrachtgever hem niet mag aftrekken. Dat is dubbel verlies.
• Materiaallevering zonder montage verlegt niet. Levert u alleen kozijnen, dan factureert u 21%. Levert u kozijnen inclusief plaatsing in onderaanneming, dan verlegt u het geheel.
• De ouderdomseis van twee jaar toetst u op het moment van de prestatie, niet op het moment van de offerte of de factuur. Bewaar bewijs (WOZ-beschikking, BAG-registratie, koopakte).
• Splits arbeid en materiaal correct bij schilderwerk. Een factuur "schilderwerk woning € 8.000, 9% btw" zonder splitsing wordt bij controle in zijn geheel op 21% gezet als u de splitsing niet kunt onderbouwen.
• G-rekeningstortingen zonder juiste omschrijving geven geen vrijwaring. Vermeld altijd factuurnummer en factuurdatum.
• Onderhanden werk vergeten is de klassieker. Een bouwbedrijf dat op 31 december vijf lopende projecten heeft en niets activeert, verschuift winst naar het volgende jaar. Dat is geen goed koopmansgebruik en levert een navordering met belastingrente op.

Rekenvoorbeeld

Let op - de vijf meest gemaakte fouten in de bouw

Bronnen